از سوداگر تا مرسین نقشه جدید ایران برای توسعه تجارت با ترکیه
لوازم فلزی: ایران و ترکیه با هدف افزایش تجارت به ۳۰ میلیارد دلار، توسعه مرز بازرگان، راه اندازی گذرگاه چهارم، تقویت حمل و نقل ریلی و جاده ای و ایجاد منطقه آزاد مشترک خوی ـ وان ـ مرسین را دنبال می کنند.
به گزارش لوازم فلزی به نقل از مهر، ایران و ترکیه در حالی هدف گذاری برای رساندن تجارت دوجانبه به ۳۰ میلیارد دلار را دنبال می کنند که فاصله میان تجارت فعلی و این هدف، تنها با افزایش صادرات و واردات پر نمی گردد. توسعه گذرگاه های مرزی، کاهش توقف کامیون ها، تقویت حمل و نقل ریلی و جاده ای، استفاده از بنادر ترکیه و ایجاد مسیرهای جدید تجاری، حالا به بخش مهمی از برنامه دو کشور برای افزایش مبادلات تبدیل گشته است.
در این میان، ترکیه برای ایران صرفا یک بازار مصرفی همسایه نیست؛ موقعیت جغرافیایی این کشور، دسترسی به شبکه حمل و نقل اروپا و بنادر دریای مدیترانه و سیاه، ظرفیت آنرا بعنوان یکی از مسیرهای اتصال کالاهای ایرانی به بازارهای دورتر افزایش داده است.
داریوش وثوقی، رایزن بازرگانی ایران در استانبول، هم ضمن اشاره به همین ظرفیت، گسترش روابط تجاری با ترکیه را فراتر از افزایش صادرات به بازار این کشور دانسته و بر استفاده از ظرفیتهای حمل ونقلی و لجستیکی ترکیه برای دسترسی به بازارهای اروپا و آفریقا تاکید کرده است.
تجارت ۳۰ میلیارد دلاری؛ فاصله هنوز قابل توجه است
بر اساس آمار اعلام شده، حجم تجارت ایران و ترکیه در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۹.۲ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که شامل ۶.۸ میلیارد دلار صادرات ایران به ترکیه و ۱۲.۴ میلیارد دلار واردات از این کشور می شود. ازاین رو تحقق هدف ۳۰ میلیارد دلاری به معنای افزایش حدود ۱۰.۸ میلیارد دلاری تجارت نسبت به سطح سال قبل است.
در پنج ماه ابتدای سال ۱۴۰۵ هم صادرات ایران به ترکیه ۳.۷ میلیارد دلار و واردات از این کشور ۲.۸ میلیارد دلار اعلام شده است.
بنابراین رسیدن از سطح فعلی به ۳۰ میلیارد دلار مستلزم تغییر در ظرفیتهای تجاری و لجستیکی دو کشور است؛ چونکه افزایش حجم تجارت بدون رفع گلوگاه های مرزی می تواند صرفا به افزایش زمان و هزینه مبادله منجر شود.
بازرگان؛ گلوگاه تجارت زمینی
در میان زیرساخت های موجود، مرز بازرگان مهم ترین نقطه اتصال زمینی ایران و ترکیه محسوب می شود؛ مسیری که علاوه بر تجارت دوجانبه، قسمتی از جریان ترانزیتی میان ترکیه، اروپا، ایران و بازارهای آسیای مرکزی را هم پوشش می دهد.
در ماه های اخیر، افزایش ظرفیت این مرز در دستور کار دو کشور قرار گرفته است. بنا بر اعلام گمرک ایران، در مردادماه تعداد کامیون های عبوری از سوداگر به بالای ۳۵۰ دستگاه در شبانه روز رسید و هدف گذاری برای افزایش این رقم به ۴۰۰ دستگاه انجام شد. در این چارچوب، هماهنگی شیفت های کاری، تسهیل فرآیندهای کنترلی، مدیریت کامیون های خالی و ترانزیتی و کاهش توقف های غیرضروری در دستور کار قرار گرفت.
این افزایش ظرفیت در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که گمرک مرز بازرگان طی ماه های اخیر با رشد قابل توجه حجم کالا مواجه بوده است. بنا بر اعلام مدیرکل گمرک مرز بازرگان، از شروع سال تا مردادماه حدود ۱۹۰ هزار تن کالا از این مسیر به مقصد ترکیه، کشورهای جنوب خلیج فارس و هند صادر شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۰ درصد افزایش داشته است. در همین مدت هم حدود ۱۵۰ هزار تن کالای اساسی، دارو، موز و سایر کالاهای وارداتی از مسیر سوداگر وارد و ترخیص شده که رشد ۲۵۰ درصدی را نشان میدهد.
به این ترتیب، مساله سوداگر تنها به تجارت ایران و ترکیه محدود نیست و این مرز درحال تبدیل شدن به یکی از مسیرهای مهم جابه جایی کالا در شبکه منطقه ای است.
کاهش صف کامیون ها با e-TIR
در سوی دیگر مرز هم ترکیه و ایران در مردادماه جهت بررسی مشکلات تردد و زمان انتظار کامیون ها نشست مشترک برگزار کردند. افزایش تدریجی تردد کامیون ها، استفاده گسترده تر از کارنه تیر و اجرای سیستم الکترونیکی e-TIR همچون راهکارهای طرح شده در این جلسه بود.
اتحادیه بین المللی حمل و نقل جاده ای هم در مردادماه، مسیر گوربولاغ ـ سوداگر را یکی از کریدورهای مهم جاده ای منطقه دانست؛ مسیری که ترکیه و اروپا را بوسیله ایران به آسیای مرکزی و دیگر بازارهای آسیایی متصل می کند.
بنابراین، هر روز کاهش در زمان توقف کامیون ها، صرفا یک موفقیت گمرکی نیست و مستقیماً بر هزینه حمل، قابلیت پیشبینی زمان تحویل کالا و جذابیت مسیر ایران برای ترانزیت اثر می گذارد.
چهارمین گذرگاه در راه است
در کنار افزایش ظرفیت گذرگاه های موجود، دو کشور به دنبال افزایش تعداد نقاط عبور مرزی هم هستند. آنطور که رایزن بازرگانی ایران در استانبول می گوید هم اکنون سه گذرگاه اصلی میان ایران و ترکیه فعال است و مبحث ایجاد گذرگاه چهارم در منطقه کوزه رش هم در سالیان اخیر دنبال شده است. توافق اولیه برای ایجاد این گذرگاه در نزدیکی سلماس طرح شده و هدف آن افزایش ظرفیت تجارت و کاهش فشار بر گذرگاه های موجود است.
افزایش تعداد گذرگاه ها از این جهت اهمیت دارد که رشد تجارت ۳۰ میلیارد دلاری، در صورت اتکا به چند مسیر محدود، می تواند باردیگر به تشکیل صف کامیون ها و رشد هزینه های لجستیکی منجر شود.
خوی ـ وان ـ مرسین؛ ایده ای فراتر از یک مرز
در همین چارچوب، ایجاد منطقه آزاد مشترک میان خوی، وان و مرسین هم درحال پیگیری است؛ طرحی که در صورت عملیاتی شدن می تواند رابطه تجاری دو کشور را از یک رابطه صرفا مرزی به یک زنجیره لجستیکی و تولیدی گسترده تر تبدیل کند.
در شهریورماه، رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و ترکیه اعلام کرد پیشنهاد ایجاد این منطقه آزاد با تأکید بر خوی دنبال شده و مصوبه دولت ایران هم برای آن دریافت شده است. بر طبق این طرح، مسیر خوی و وان در ادامه به مرسین متصل می شود و ایجاد پس کرانه های اقتصادی در مرز رازی هم برای پشتیبانی از این طرح ضروری دانسته شده استبر اساس طرح ایجاد منطقه آزاد با تأکید بر خوی، مسیر خوی و وان در ادامه به مرسین متصل می شود و ایجاد پس کرانه های اقتصادی در مرز رازی هم برای پشتیبانی از این طرح ضروری دانسته شده است.
همچنین دبیر شورای عالی مناطق آزاد اعلام نموده اقدامات و هماهنگی های لازم از طرف ایران جهت راه اندازی منطقه آزاد مشترک خوی و ترکیه انجام شده و ادامه کار نیازمند هماهنگی با طرف ترکیه ای است.
اهمیت این طرح در آنست که خوی و مرز رازی می توانند در یک زنجیره لجستیکی به وان و سپس شبکه حمل و نقل ترکیه متصل شوند و مسیر دسترسی کالاهای ایرانی به بنادر و بازارهای غربی را کوتاه تر و متنوع تر کنند.
بنادر ترکیه؛ مسیر صادرات فراتر از بازار همسایه
یکی دیگر از محورهای مورد توجه در گسترش روابط تجاری، استفاده از ظرفیت بنادر ترکیه همچون مرسین، سامسون، ترابزون و ازمیر است. در این مدل، ترکیه فقط مقصد کالاهای ایرانی نیست؛ بلکه می تواند قسمتی از زنجیره انتقال کالا به بازارهای دیگر باشد. خصوصاً بندر مرسین می تواند در پیوند با مسیر زمینی ایران ـ ترکیه، نقش یک پس کرانه دریایی برای تجارت ایران با بازارهای مدیترانه ای و اروپائی داشته باشد.
این مبحث در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که تحولات ژئوپلیتیک و اختلال در تعدادی مسیرهای سنتی تجارت، اهمیت مسیرهای جایگزین و ترکیبی را افزایش داده است. در چنین شرایطی، اتصال جاده، ریل و بندر می تواند به اندازه خودِ افزایش ظرفیت مرزی در توسعه تجارت نقش داشته باشد.
هدف فقط فروش بیشتر به ترکیه نیست
بر اساس این گزارش، در کنار ظرفیتهای موجود مساله اصلی برای ایران در بازار ترکیه فقط افزایش ارزش صادرات نیست؛ بلکه افزایش سهم کالاهای ایرانی از بازار ترکیه و استفاده از این کشور بعنوان مسیر دسترسی به بازارهای ثالث است.
این مبحث از آن جهت اهمیت دارد که تجارت دو کشور همچنان با موانعی مانند اقدامات ضددامپینگ، سهمیه بندی برخی کالاها، عوارض و کارمزدهای بالاتر و مشکلات ترانزیتی مواجه است؛ موانعی که می توانند حتی در صورت فراهم بودن ظرفیت حمل و نقل، دسترسی کالاهای ایرانی به بازار ترکیه را محدود کنند.
از سوی دیگر، توسعه تجارت نیازمند مشارکت پررنگ تر بخش خصوصی دو کشور است. در سالیان اخیر هزاران شرکت دارای سرمایه ایرانی در ترکیه فعالیت نموده اند و بنا بر اعلام نماینده اتاق بازرگانی استانبول در تیرماه، شمار شرکتهای دارای سرمایه ایرانی در ترکیه به ۷۲۸۸ شرکت رسیده است.
بر این اساس، ترکیه برای ایران می تواند هم بازار مقصد باشد و هم حلقه ای در زنجیره دسترسی به بازارهای اروپا و سایر مناطق. بنابراین، چالش اصلی در راه تجارت ۳۰ میلیارد دلاری فقط «چقدر کالا مبادله شود» نیست؛ بلکه این است که کالا با چه هزینه، چه سرعت و از چه مسیرهایی بتواند میان دو کشور و بازارهای فراتر از آنها جابه جا شود.
بطور خلاصه برمبنای آمار اعلام شده، حجم تجارت ایران و ترکیه در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۹.۲ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که شامل ۶.۸ میلیارد دلار صادرات ایران به ترکیه و ۱۲.۴ میلیارد دلار واردات از این کشور می شود. بر اساس این طرح، مسیر خوی و وان در ادامه به مرسین متصل می شود و ایجاد پس کرانه های اقتصادی در مرز رازی هم برای پشتیبانی از این طرح ضروری دانسته شده استبر اساس طرح ایجاد منطقه آزاد با تاکید بر خوی، مسیر خوی و وان در ادامه به مرسین متصل می شود و ایجاد پس کرانه های اقتصادی در مرز رازی هم برای پشتیبانی از این طرح ضروری دانسته شده است. در سالیان اخیر هزاران شرکت دارای سرمایه ایرانی در ترکیه فعالیت نموده اند و براساس اعلام نماینده اتاق تجاری استانبول در تیرماه، شمار شرکتهای دارای سرمایه ایرانی در ترکیه به ۷۲۸۸ شرکت رسیده است.
منبع: لوازم فلزی
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب